O ile do kirgiskich bramek można dostać się na własną rękę, to już pas ziemi niczyjej trzeba  pokonać samochodem. Nie można iść, ani jechać rowerem. Nie można też skorzystać z kursującego na tej trasie autobusu, bo nie jest on dostępny dla obcokrajowców. Pozostaje pośrednictwo agencji turystycznych, które organizują transport po obu stronach granicy. Jednym autem przyjeżdża się z Kirgistanu, a drugie czekać ma po chińskiej stronie. Jeśli jednak transport z Państwa Środka nie zjawi się, nie można iść dalej. Przygotowaliśmy się na starcie z celnikami, z plikiem dokumentów, z przeszukiwaniem bagaży. Braliśmy pod uwagę i to, że przez dłuższy czas będziemy czekać na kierowcę z Chin.

Wydawało się, że nie damy rady, że ten przejazd nie uda się wcale. Ale problemem nie były dokumenty i celnicy. Problemem był śnieg. Droga wiła się w górę, a przed nami ustawiały się rzędy tirów. Ich kierowcy gromadzili się przy ciężarówkach. Jeden z nich zaprosił nas nawet na obiad. Jak się przekonaliśmy podczas krótkiego postoju, kontener, który wiózł, był pusty. Prawie. W środku siedziała bowiem osamotniona i przestraszona owca.
- Zjemy ją na obiad – powiedział i charakterystycznym ruchem dłoni pokazał, jak jej dziś poderżną gardło.

Owca została w ciemnym kontenerze, a my pojechaliśmy dalej. Tyle że zaspy były coraz większe i większe, do tego przybywało ciężarówek i z dwupasmowej szosy zrobiła się jedna ścieżka. Po prawej i po lewej stronie leżał nieodgarnięty i nieubity biały puch. Ryspek, ten który, jak mi się wydawało, był pijany, zajął miejsce za kierownicą. Chciał wyminąć sznur stojących na środku drogi tirów i ruszył prawą stroną. Samochód zarył maską w śniegu. Wsteczny. Jedynka. Do przodu. Do tyłu. Nic. Nie było innego wyjścia, więc Kuba razem z naszym drugim kierowcą metr za metrem powoli przepychali Audi prawą stroną drogi.

- Niezłą macie wycieczkę – powiedział do nas stojący przy swoim tirze kirgiski kierowca – robicie zdjęcia, żeby pokazać innym, żeby przyjeżdżali tu latem? - zaśmiał się 
Prawa strona sprawdziła się tylko do czasu. Okazało się, że jeden z tirów próbował wyminąć inną ciężarówkę, ale efekt był taki, że zatarasował drogę nam.
- Spróbujemy lewym poboczem – zdecydował Ryspek.
Jego kolega sprawdził teren. Śniegu po łydki. Mało miejsca, bo droga kończy się i opada do rowu. Jedno podejście i maska naszego samochodu niebezpiecznie zjechała w dół. Trzeba więc było znowu pchać. Tym razem w tył.

- Prawą stroną! – zakomunikował Ryspek
- Ale jak? - zdziwił się Kuba – tam przecież stoi Kamaz. Kierowca zamyślił się i w końcu osądził:
- Jak nie spróbujemy, to na pewno nie pojedziemy
Prawe pobocze okazało się bardziej łaskawe. Udało się nam wyprzedzić sznur ciężarówek i teraz już drogę mieliśmy tylko dla siebie. Niestety samochód ślizgał się po niej niemiłosiernie. Ryspek  nie tracąc ani chwili, wysiadł z samochodu i razem z kolegą spuścił nieco powietrza z przednich opon.
- Zawsze tak robimy, jak jest bardzo ślisko – wytłumaczył.
Po drodze wymieniliśmy jeszcze tylko jedną z opon i potem już bez problemów dojechaliśmy do celu.

Kirgiski posterunek graniczny był duży, zaniedbany, ale bez żadnych problemów i większego oczekiwania wbito w nasze paszporty pieczątki wyjazdowe.

Ruszyliśmy pasem ziemi niczyjej do miejsca spotkania z chińskim kierowcą.

Okazało się jednak, że zanim ostatecznie pożegnaliśmy się z Ryspekiem a tym samym z Kirgistanem, przyszło nam dość długo czekać na Abdula czyli tego, który miał nas dowieźć do Kaszgaru.*

*ciąg dalszy na blogu Xinjiang 2010

Najpierw była mieszkająca w Czołpon Acie Tatiana i jej prosty pokój z trzema łóżkami oraz ścianami wyłożonymi dywanami. To tu nie było toalety, tylko latryna. W domu przez cały czas huczał telewizor.
- To przecież MTV, nie chcecie oglądać? - dziwiła się właścicielka, kiedy nie byliśmy zainteresowani żadnym programem.
Jej nastoletni syn na wszystkie pytania odpowiadał monosylabami. Ale ona sama nad wyraz pogodna. Na śniadanie podała nam kotlety mielone i ryż. Do tego własnej roboty malinowy dżem. Wtedy jeszcze nie wiedzieliśmy, że to do herbaty a nie do chleba. Była nad wyraz miła i dyskretna. Pojawiała się tylko wtedy, gdy jej potrzebowaliśmy.

Tak samo życzliwie ugościła nas starsza pani w Koczkor. Ten dom zdawał się być jakby bardziej inteligencki - dużo książek, zapisanych zeszytów, gazet. Na ścianie portret dziadka i mnóstwo rodzinnych zdjęć. Na śniadanie dostaliśmy gotowana na mleku kaszę mannę. Innym razem jajka. I dżem, dużo dżemu do herbaty oczywiście.

W Karakole spaliśmy w dwóch różnych domach. Najpierw w „Jamilya's B&B”, którego właścicielka do gości podeszła w stylu iście zachodnim. Osobny dom specjalnie wybudowany dla potrzeb turystów. Duże dwuosobowe komnaty z ogromnymi łóżkami. Pod oknem fotel i stolik. Każdy z pokoi w innym kolorze – słodko różowy, mdło niebieski, żałobnie fioletowy. Nam trafiła się zieleń lasu - od ręczników przez pościel po dywan, zasłony i ściany. Na powitanie dostaliśmy herbatę, ciasteczka i dżem. Budynek okalał zadbany ogród, a w nim dostępne dla turystów stoliki i krzesła. Niby wszystko, czego mogliśmy chcieć, ale pomimo dużego komfortu, jaki gwarantował ten dom, czuliśmy się tu nieswojo. Przesycone kolorami męczyły. Zamiast miłej starszej pani, zatrudniona dziewczyna, która posłusznie odpowiadała na nasze pytania. To już niewiele miało wspólnego z ideą wynajmowania prywatnych kwater. Bliżej tu było do zwykłego motelu, trochę przerysowanego z amerykańskiego filmu.

Dlatego też tak cieszyliśmy się, kiedy domowym ciepłem otoczyła nas właścicielka karakolskich kwater, które sama nazwała "Spotkania" (Встреча). Proste pokoje z tradycyjnymi dywanami na ścianach, wygodny salon, trochę książek. Przestronna łazienka, balkonik i możliwość zrobienia prania, które później suszyło się na sznurze w ogrodzie. Nie rozumiała, że nie daję rady zjeść ogromnych porcji jedzenia, które serwowała na śniadanie. Żegnała nas rzewnie mając nadzieję, że jeszcze kiedyś do niej przyjedziemy.

Na sam koniec z kirgiskich domów przenieśliśmy się do rodziny uzbeckiej. Większość czasu spędza się tu na dziedzińcu, który jest sercem domu. Podcienia chronią dachy, pod którymi porozkładane są kolorowe dywany i niskie stoły. Obok kuchnia. Niewielka ale w zupełności wystarczająca do przygotowania wszystkich posiłków. Pod jedną ze ścian suszące się papryki, pod inną pranie. Na środku placu kran z wodą. Okna wszystkich pokoi wychodzą na dziedziniec tworząc rodzinną oazę w środku miasta. Zza żelaznej bramy dochodził huk ulicy, ale tu w środku zdawało się, że jesteśmy w jakimś innym, lepszym i bezpieczniejszym świecie. Choć był tu prysznic, to rolę toalety nadal pełnił najczystszy ze znanych nam do tej pory wychodków. To tutaj, ku mojej wielkiej radości, na śniadanie dostaliśmy naleśniki. Herbatę i dżem oczywiście też.

P.S. Wpis ten dedykujemy naszemu stałemu czytelnikowi i komentatorowi - to dla Ciebie Mariusz:-)

W Narynie również działa CBT, jednak kiedy dojechaliśmy na miejsce biuro było już nieczynne. Zdecydowaliśmy się więc na Ala-Too, ten z żelazną konstrukcją przed budynkiem, jakby przygotowaną, by urządzić tu letni ogródek. Jednak pod prętami zamiast krzeseł i stolików suszyły się prześcieradła. To one przekonały nas, że hotel pomimo  swego przerażającego wyglądu, funkcjonuje.

Nie było recepcji tylko nieduże okno za którym siedziała pani w średnim wieku. W swoim pokoiku miała telewizor, żelazną pryczę oraz drewniany stół. Uchyliła tekturową zasuwę i zniżając głowę do wyciętego w szybie półokrągłego otworu, zapytała, czy szukamy noclegu. Bałam się przytaknąć ze strachu przed wizją tego, jakie oferują tu pokoje. Główny hol wyłożony był zniszczonymi imitującymi marmur płytkami. Na ścianach wisiały przerażające lustra w okropnych różowych ramach, z boku stał sklecony z kilku desek stół. To wszystko pokrywała gruba warstwa kurzu i brudu. Wydawało się, że hol przygotowywany jest do malowania, ale jakby ktoś zaprzestał prac kilka lat temu. 

Dostępne pokoje różniły się ceną i wyposażeniem. Najtańszy nie gwarantował nic poza łóżkami, kolejny był z toaletą, a najdroższy miał prysznic i telewizor. Zdecydowaliśmy się na ostatnią opcję, która nie wykraczała poza standardowy koszt noclegu w innych częściach Kirgistanu. Dostaliśmy klucz i ruszyliśmy na pierwsze piętro. Stopniom klatki schodowej brakowało płytek, ale już korytarz wyłożony był stosunkowo nowym dywanem. Był jednak długi i ciemny, oświetlony tylko jedną żarówką.

Jak się okazało, pokój nie był wcale taki zły. Nowe łóżka, szafa i czysty dywan. Na małym stoliku stary telewizor, ale długi aluminiowy pręt imitujący antenę telewizyjną dobrze spełniał swoją rolę. Tylko łazienka raczej nie nadawała się do użytku, pamiętając pobyt pewnie kilkunastu gości przed nami. O dziwo w budynku funkcjonowała kawiarnia. Nie oferowała ona niczego nadzwyczajnego, a i zwyczajne pozycje w karcie były dość mocno ograniczone, ale co najważniejsze wrzątek był, więc herbatę udało się wypić.

Ten dziwny hotelowy twór zdaje się nie mieć już prawa bytu. A jednak, pomimo zrujnowanej restauracji i braku wody w łazience, z której i tak nie chcieliśmy korzystać, jakoś udaje się mu funkcjonować. Może to jedynie zasługa tego, że biuro CBT zamykają o 17.00? I może dlatego, że wzmianka o Ala-Too pojawia się w przewodnikach Lonely Planet?

P.S. Wszystkim wybierającym się do Kirgistanu gorąco polecamy ofertę CBT. Tym, którzy szukają wygód na najwyższym poziomie, zaproponować możemy hotel Hyatt. Dostępny tylko w Biszkeku.

Kotlina Fergańska otoczona jest od północy pasmami Tienszanu, a od strony południowej Górami Ałajskimi.Tu z połączenia rzek Kara-daria i Naryn powstaje Syr-daria. Ten najbardziej zaludniony obszar w całej Azji Środkowej zamieszkuje 11 mln osób. Po rozpadzie ZSRR podzielony został między Kirgistan, Tadżykistan i Uzbekistan. Sporne kwestie graniczne sprawiają, że region jest bardzo podatny na wszelkie niepokoje. W Kirgistanie, w którym żyje niespełna 5 mln ludzi, ok. 14% to mniejszość Uzbecka zamieszkująca przede wszystkim Kotlinę Fergańską z największymi miastami Osz i Dżalalabad. Poza konfliktami politycznymi oraz etnicznymi, ogromnym zagrożeniem jest również rosnący w siłę zorganizowany przemyt narkotyków.

Według rządu tymczasowego, czerwcowe zamieszki na południu kraju sprowokowane zostały  przez obalonego w kwietniu prezydenta Kurmanbeka Bakijewa. On sam otrzymał schronienie na Białorusi, ale południowe prowincje to jego bastion. Istnieje przekonanie, iż pobratymcy Bakijewa przekupili lokalne władze, by przymknęły oko na zamieszki. Celem było doprowadzenie do upadku władz w Biszkeku. Według doniesień prasowych bezpośrednim powodem walk mógł być też konflikt między rywalizującymi gangami, podżegany przez kartele narkotykowe, dla których destabilizacja tego regionu jest bardzo korzystna.

Pogromu ludności dokonały bojówki młodych mężczyzn, które zaatakowały uzbecką dzielnicę Czeriomuszki podpalając domy, restauracje i sklepy. Mówi się, że w czerwcowych zamieszkach mogło zginąć nawet 2 tys. osób, a 400 tys. opuściło swoje domy. W Uzbekistanie schroniło się 75 tys., choć zapewne byłoby ich więcej, ale władze tego kraju kilka dni po zamieszkach zamknęły granicę z Kirgistanem.

- Ludzie wiedzą, że nie zawinili zwykli mieszkający w Oszu Kirgizi ani też ich sąsiedzi Uzbecy – tłumaczy na Nurłan, którego spotykamy w tutejszym hostelu – To wszystko, co się wydarzyło, to zewnętrzna prowokacja, próba zdobycia kontroli nad regionem. Krzyżuja się tu szlaki przerzutu narkotyków, a i sam Bakijew pewnie nie jest bez winy – stwierdza – Kiedy spotykam się ze znajomymi czy to Kirgizami czy Uzbekami – ciągnie dalej - opowiadają różne przerażające historie. Wiemy o podpalaniu i plądrowaniu domów i sklepów, ale mówi się też o gwałtach. W niedzielę wybory, ale zdaje się, że tym razem wojsko sobie poradzi – kończy z nadzieją.

Dziś najgorzej jest na bazarze. Całe alejki ciągnące się wzdłuż rzeki Ak-Buura spalonych straganów, resztki kontenerów i herbaciarni. Nieopodal te, które się uchowały. Powstałe w miejsce tych spalonych? Zaraz obok nich, bo starych jeszcze nie uprzątnięto? A może nikt ich nie rusza, bo ich właściciele uciekli? Na niektórych kontenerach napisane: Kirgiz. Na innych: Uzbek.

Teraz bazar znowu tętni życiem, ale jakby w połowie. Bo połowa tego życia, albo zginęła podczas zamieszek, albo uciekła. Inni boją się wracać. Ci, którzy zostali, starają się normalnie żyć, ale spacerując po mieście natrafia się na opancerzone transportery i wojskowe patrole. Niby nie robią nic. Czekając na wybory obserwują. Są.

- Ciebie też zastrzelił – powiedział Kuba widząc moje zainteresowanie całą sytuacją – dostałaś w plecy.
Sześcioletni chłopiec pobiegł dalej eliminować kolejnych gości restauracji. Kiedy skończył, zabił nas wszystkich po raz drugi.

Poważny, niczym w transie, od czasu do czasu gestykulował. Za nim i jakby w tle jego słów, pobrzmiewała muzyka. Kontrabas, saksofon i perkusja na jazzowo. Młodzi muzycy odznaczali się od recytującego. Ubrani w podkoszulki i jeansy. Sprawiali, iż średniowieczny utwór (przekazywany z ust do ust, spisany dopiero w XIX wieku) uaktualniał się z każdym dźwiękiem. Takie bowiem są Solone orzeszki - umiejętnie łączące tradycję z nowoczesnością - najlepszy według publiczności zespół tegorocznego festiwalu jazzowego w Biszkeku. Jury, które przyznało im pierwszą nagrodę w konkursie za utwór korespondujący z hasłem: "Muzyka wschodniego miasta", podzieliło opinię widowni.

Kiedy recytacja zakończyła się, Doolotbek Sydykov opadł na oparcie krzesła. Pot lał mu się po twarzy. Nie powiedział nic. Wstał i bez słowa zszedł ze sceny. Publiczność oszalała z zachwytu. Tymczasem muzycy zostali. Ku uciesze fanów grali swoje jazzowe aranżacje jeszcze długo.

Po raz pierwszy festiwal jazzowy w Biszkeku odbył się 5 lat temu. Wtedy też ustalono, że będzie  on organizowany wiosną. W roku 2010  miał się on odbyć 9-11 kwietnia. Na dwa dni przed rozpoczęciem doszło jednak do zamieszek i obalenia prezydenta. Nie było czasu ani sposobności, by przeprowadzić festiwal. Przeniesiono go więc wyjątkowo na jesień.

1-2 października sala Filharmonii Narodowej wypełniła się po brzegi. Przyjechały zespoły z Kazachstanu, Uzbekistanu oraz Tadżykistanu. Wystąpili też przedstawiciele Kirgistanu, a między nimi tak podziwiany przez publiczność zespół Solone orzeszki.

Na nas jednak największe wrażenie zrobiła pochodząca z Kazachstanu grupa The Magic of Nomads. Jej liderem jest Gaziza Gabdrahimova, która gra na tradycyjnym instrumencie zwanym kobyz (қобыз). Zespół ten składa się z ośmiu muzyków i tworzy wyjątkowo interesujące połączenie tradycyjnych kazaskich dźwięków z nowoczesny jazzowym brzmieniem.

W 2008 roku nagrali oni płytę "Bulbul Zaman" i na jazzowej scenie Azji Środkowej są gwiazdą. Na koncie mają również występy w Europie i Ameryce. Jest więc nadzieja, że i w Polsce kiedyś będzie można usłyszeć ich na żywo. Do tego czasu jednak można zadowolić się tym:

Gościem specjalnym festiwalu był kwartet jazzowy Igora Butmana. Światowej klasy saksofonista, pomimo małych problemów technicznych, porwał tłum zgromadzony w filharmonii. Ku uciesze wszystkich w jazzowej aranżacji przedstawił muzykę do bajki „Wilk i zając”.

- Tego nie zagra wam żaden, choćby najlepszy zachodni jazzman – powiedział, a biszkecka publiczność nie szczędziła mu oklasków.

Festiwal w porównaniu ze swoimi europejskimi czy amerykańskimi odpowiednikami może nie jest na najwyższym światowym poziomie. Przedstawia jednak jazz z nieco innej, nieznanej nam strony. Połączenie znanych standardów z dźwiękami charakterystycznych dla Azji Środkowej instrumentów sprawia, że ten etno-jazz powala nas na kolana. Kusi i zadziwia. Zwyczajnie nie pozostaje nic innego, jak tylko słuchać.

Link do galerii

29 partii spełniło wszystkie warunki (łącznie z wpłata depozytu w wysokości 500 000 kirgiskich som, czyli około $10,780) i zostanie dopuszczonych do wyborów. Każda z nich musiała przedstawić listę 120 kandydatów, z czego obowiązkowo 1/3  to kobiety. Okazuje się jednak, że spora część zarejestrowanych osób, to nikomu nieznani tzw. 'zapełniacze list'. Stąd też powątpiewanie, czy idea obowiązkowego przedstawiania aż tak obszernej listy kandydatów ma sens? Jednoczesnie głośno jest o procederze sprzedawania wysokich miejsc na listach wyborczych.

11 sierpnia 2010 przy nadzorze sprawowanym przez OBWE przedstawiciele kirgiskich partii politycznych podpisali tzw. Kodeks postępowania, który ma być gwarantem, iż nadchodzące wybory przeprowadzane zostaną w poszanowaniu praw człowieka i rządów prawa. Partie, które podpisały dokument zgodziły się tym samym, iż wyniki wolnych wyborów uznają za ostateczne.

Poza znanym nam w Polsce wymogiem, jakim jest przekroczenie progu wyborczego na poziomie 5%, od 2007 roku wymaga się również, iż każda partia wchodząca do Rady Najwyższej musi przekroczyć 0,5% próg poparcia w każdej z siedmiu prowincji i w dwóch głównych miastach kraju – Biszkeku i Oszu.

Trzy lata temu partia Ata-Meken w skali całego kraju zdobyła ona 9,3% głosów, ale w mieście Osz nie przekroczyła wymaganego minimum 0,5% i tym samym nie weszła do parlamentu. Wymóg ten ma na celu dopuszczenie do władzy tylko tych, którzy przynajmniej w teorii, mają choć minimalne poparcie w całym Kirgistanie.

Po raz pierwszy wprowadzono też zasadę, że żadna z partii nie może otrzymać więcej niż 65 miejsc w parlamencie. Ma to wyeliminować sytuację, w której władza skupi się w rękach tylko jednej partii. Tak więc już teraz wiadomo, że po wyborach Kirgistan czeka formowanie się koalicji.

Kogo z kim? O tym jeszcze nikt nawet nie wspomina. Faktem jest jednak, że kirgiska polityka, to walka osobowości a nie formacji politycznych. Z tego też powodu wielce prawdopodobnym jest to, że ci którzy już od lat obecni są na scenie politycznej, odegrają tu największą rolę. Raczej bez znaczenia jest, czy partia której aktualnie przewodzą ma polityczne tradycje, czy też dopiero co powstała.

Przedwyborcze sondaże nie są spójne. Różnice między nimi są na tyle znaczące, iż nie da się  w ich oparciu wiele przewidzieć. We wszystkich jednak 5% próg wyborczy przekraczają, choć z diametralnie różnymi wynikami:

Partia Ar-Namys (Godność), z pełniącym w latach 2005-2007, czyli za prezydentury znienawidzonego obecnie Bakijewa, stanowisko premiera Feliksem Kułowem. Jako były mer stolicy i minister  MSW utożsamiany jest on z utrzymywaniem porządku, czego tak wielu w Kirgistanie oczekuje. W czasach ZSRR generał KGB, obecnie popierany przez prezydenta Rosji Dmitrija Miedwiediewa i premiera tego kraju Władimira Putina. Oficjalnie opowiada się za przywróceniem systemu prezydenckiego.

Ata-Meken, czyli powstała w 1992 roku Socjalistyczna Partia "Ojczyzna", której przewodzi Omurbek Tekebajew (jeden z liderów rewolucji tulipanowej) i która uchodziła za opozycyjną wobec poprzedniego prezydenta Kurmanbeka Bakijewa.

Socjaldemokratyczna Partia Kirgistanu (SDPK) powstała w 1993 roku, na czele z zajmującą obecnie fotel prezydenta Różą Otunbajewną. W chwili obecnej numerem 1 tej partii jest jeden z jej założycieli, ekonomista, przegrany w wyborach prezydenckich w 2000 roku, Almaz Atambajew.

Partia Republika, na czele z Omurbekiem Babanowem, który w 2007 roku był numerem 1 na listach partii SDPK, to formacja złożona z ludzi różnego politycznego pochodzenia, powstała w czerwcu tego roku na fali zamieszek i związanej z nimi woli społeczeństwa do przeprowadzenia diametralnych zmian.

W przeprowadzonym przez centrum Perspectiva 14-28 września sondażu, w którym udział wzięło 1,500 obywateli Kirgistanu, 81,5% opowiedziało, iż weźmie udział w wyborach. 12% zapewniło natomiast, że do głosowania nie pójdzie. 

Na razie na terenie całego Kirgistanu odbywają się przedwyborcze wiece. Przetasowania między znanymi nazwiskami są duże. Nie ma nieznanych twarzy, które wyrosłyby w ostatnim czasie na nowych przywódców. Kto ma więc szansę przekroczyć ogólny 5% próg wyborczy obwarowany 0,5% wynikiem we wszystkich regionach? Na razie nie ma oczywistych przegranych i oczywistych kandydatów do zwycięstwa. Tak jak niezwykle trudno przewidzieć wynik niedzielnego głosowania, tak trudno również przewidzieć, jak reagować będzie społeczeństwo w trakcie trwania głosowania i kilka dni po jego zakończeniu. Istnieją również poważne obawy, czy aby wybory nie zostaną wykorzystane przez otoczenie byłego prezydenta Bakijewa, który otwarcie przeciwstawia się przeprowadzaniu wyborów, do destabilizacji sytuacji w kraju.

W Oszu, na południu Kirgistanu, drugim co do wielkości mieście kraju, w regionie skąd pochodzi obalony prezydent Kurmanbek Bakijew, nadal nie jest spokojnie. Ulice patrolowane są przez oddziały wojska. Rogatek miasta nadal strzegą posterunki i transportery opancerzone. W samym centrum o czerwcowych zamieszkach nie pozwalają zapomnieć nieuprzątnięte zgliszcza bazaru.

- Mam nadzieję, że w niedzielę wojsko, jeśli będzie taka potrzeba, poradzi sobie z bojówkami – mówi mieszkający w mieście Nurłan. Jest Kirgizem, ale o Uzbekach wypowiada się bardzo pozytywnie – Tamte czerwcowe zamieszki  podrzegane były przez zwenętrzne grupy – twierdzi
 
O niestabilnej sytuacji świadczyć może również to, że ambasady państw Unii Europejskiej przygotowały specjalny plan działań na wypadek zamieszek.

Czy 10.10.10 będzie dla Kirgistanu szczęśliwy? Oby.

Na stare lata powinno być wygodnie. Najlepiej ciepło i bezpiecznie. Tyle się trzeba przecież napracować w ciągu życia, tyle namęczyć, że kiedy przychodzi schyłek, odrobina spokoju należy się każdemu. Może nie od razu jakieś nadzwyczajne luksusy i wygody. Żeby tak ktoś zadbał, zapytał o samopoczucie, uraczył dobrym słowem. Najgorsze jest bowiem opuszczenie, samotność i zapomnienie. A można do samego końca być jeszcze przydatnym.

Pierwszy egzemplarz Audi 100 C3 (trzeciej generacji) zjechał z taśmy fabryki w Neckarsulm w Niemczech w 1982 roku. Długa niska limuzyna, o klasycznej linii została przezwana „cygarem”. Na europejskich szosach królowała przez całe lata osiemdziesiąte. Drugą młodość w latach dziewięćdziesiątych zapewnił jej boom na zachodnie samochody w krajach Europy Środkowej. Pojawili się następcy, a ona starzejąc się ustępowała im miejsca. Nie produkowana  od 1991 roku. Na polskiej drodze zobaczymy ją już bardzo rzadko.

Stojąc na skrzyżowaniu w centrum Karakołu wymyśliliśmy sobie zabawę – ile takich (konkretnie) „babuszek Audi” wypatrzymy w 15 minut. Doliczyliśmy do 32. Ma się wrażenie, że są wszędzie. Jakby marka z Ingolstadt otworzyła tu oficjalny salon „Auto Trzeciego Wieku”. Można je kupić w każdym kolorze, w wersji sedan lub kombi. W zależności od rocznika i stanu technicznego potrafią kosztować 3000 – 5000 USD. Niemało? Jakość, niezawodność, klasa, doświadczenie – wszystko w cenie.
Przyjeżdżają tu na lawetach po sześć, siedem sztuk – mówi Jusup, nasz kierowca – przez Polskę, Ukrainę, Rosję i Kazachstan.

Nie wiemy czy to prawda, bo w Polsce nigdy nie widzieliśmy takiej ciężarówki. Może po prostu niechciane u nas, dały się przygarnąć i wyruszyły o własnych siłach na swoją zasłużoną emeryturę? Ta w Kirgistanie nie jest wcale taka zła. Teren górzysty, więc tylko czasem ciężko już wyjechać.

Kiedy tylko kończyła wyrabiać ciasto, olej zaczynał skwierczeć, jakby już przeczuwał, że teraz będzie jego kolej. Wlewała go dużo, tak żeby potem całe kawałki dobrze się zamoczyły. Miała długi drewniany wałek. Nie, nie taki jak nasze. Cienki i dwa, może nawet trzy razy dłuższy. Dzięki temu wałkowała wszystko jednocześnie zajmując połowę stołu. Potem tylko sprawne ruchy nożem wycinały kwadraty. I jeden za drugim lądowały na głębokim oleju.

Ciasto był pyszne, choć nie miało nadzienia, nawet nie było specjalnie słodkie. Niby ociekało tłuszczem, ale czuło się go tylko na palcach. W smaku ten olej gdzieś ginął. A może to smak gotowanego mleka był silniejszy? Bo do placków dawała kaszę. A kasza była na mleku. I to wszystko razem łączyło się w wyśmienicie. Zapijane czarną herbatą z konfiturą.

Choć herbata była później, jako dopełnienie. Dawała ją dopiero wtedy, kiedy kończyliśmy jeść. Nie wcześniej. Raczej na deser. Najpierw polewała małe miseczki odrobiną wrzątku. Sprawnym ruchem mieszała naczyniem opłukując je, potem wszystko wylewała do specjalnego wiaderka na nieczystości. Dopiero wtedy niewielka ilość esencji dopełniana gorącą wodą, była gotowa do wypicia. Dwoma rękami majestatycznie podawała nam miseczkę mówiąc – Чай, пейте чай* – A my piliśmy.

Na stole stały szklane pucharki, a w nich dżemy domowej roboty. Truskawkowy, z czarnej porzeczki, brzoskwiniowy, wszystkie z kawałkami owoców. Nie, nie do chleba. Do herbaty. Najlepszy był truskawkowy. Sprawiał, że napój nabierał słodyczy owoców i cierpkości maleńkich, prawie niewidocznych pestek. Albo kiedy podała nam chleb... niby nic, ale skórka była chrupiąca, a w środku przyjemne ciepło łechtało podniebienie. Chleb też był do herbaty. Trzeba ułamać kawałek, a potem ostrożnie zanurzyć. - Чай, пейте чай? – pytała i wyciągała rękę po pustą miseczkę. Odczyniała swoje rytuały i oddawała ją wypełnioną gorącą herbatą.

Ale przed tym zanim pozwoliła pić, podawała obiad. Pierwszy raz, kiedy do niej weszliśmy, stała nad piecykiem, na którym smażyła ryby. Usiedliśmy na baranich skórach. Skrzyżowane nogi szybko cierpły, ale za to ryby, w całości opiekane w delikatnej panierce jakby z bułki tartej, były przepyszne. - Jedz, ryby świeże, dobre – zachęcała.

Kiedy podała kapustę gotowaną z ziemniakami, objedliśmy się prawie do nieprzytomności. Na płycie wciąż piekły się kolejne podpłomyki, a ona tylko dodawała kolejne placki. Nikt nie miał dostępu do piecyka i do tego, co się na nim działo. To ona każdemu z osobna nakładała na talerze, tylko ona nalewała herbaty i jedynie ona decydowała o tym, czy już skończyliśmy, czy jeszcze powinniśmy chwilę zostać.

Po posiłku zabierała się za mycie naczyń, każdy talerz i miseczkę dokładnie przecierając. Wszystko to dokonywało się w tym samym miejscu. I pieczenie placków i gotowanie kaszy i mycie naczyń i wyrabianie ciasta. To miejsce po lewej od wejścia, przy piecyku, tam gdzie w zimie najcieplej, było jej. Pani domu, albo raczej powiedzielibyśmy Pani jurty.

Gdyby żyli tak jak ich przodkowie kilkaset lat temu, jej rola byłaby taka sama. Tylko mąż zamiast siedzieć z nami, pilnowałby owiec albo koni. Ale żyją teraz. Mają cztery jurty i wychodek. On siedzi na drewnianej leżance. Kiedyś był rybakiem, ale odkąd na Song Kol stworzyli rezerwat i zakazali połowu ryb, nie pracuje. Zresztą jakiś czas temu stracił nogę. Niewygodnie się mu poruszać, a praca przecież była ciężka. Starszy syn ma 29 lat żonę i dwoje dzieci. Młodszy właśnie został milicjantem w Narynie. Mają różowy, chiński album, w którym przechowują  rodzinne zdjęcia.

Ona gotuje, sprząta i pilnuje. Ma złote zęby, żółty stary golf i czarną czapkę, którą zasuwa na czoło, kiedy wychodzi. Szczególnie teraz, bo wieczorami robi się już zimno. O zmierzchu idzie do sąsiadki. Ot tak pogadać. Wszyscy tu mają jurty, w których przyjmują turystów. Sąsiadka ma jeszcze podrabiane chińskie Crocks'y i smykałkę do interesów. Zostawia nam swój numer telefonu. Tak na przyszły raz, jakbyśmy kiedyś jeszcze chcieli przyjechać.

Na razie jednak jesteśmy tu. I już mamy gdzie spać i to ona, a nie sąsiadka robi nam trzy posiłki dziennie. Noce są zimne, szczególnie ta ostatnia, kiedy pada deszcz ze śniegiem. Trochę obawiam się, że jutra zacznie przeciekać. Nic takiego jednak się nie dzieje. Nasza koza nie jest efektywna. Utrzymuje ciepło tylko przez chwilę, nie wypala nawet całości opału, który został włożony wieczorem. Śpimy opatuleni kocami i tylko w nosy nam zimno. Nosy nie są opatulone. Marzną.

Rano, kiedy wychodzimy z naszej jurty, świat jest biały. Wczoraj jeszcze jesień, a dziś już najprawdziwsza zima. Biegniemy do niej. Tam ciepło, napalone w piecyku. Siadamy na baranich skórach, a ona mówi do nas – Чай, пейте чай – i po raz pierwszy, chyba z tego zimna, podaje herbatę przed posiłkiem.   

* Napijcie się herbaty